Vertrouwd door toonaangevende Nederlandse bedrijven
Iedere werkomgeving kent arbeidsrisico’s. Niet alleen op een bouwplaats of in een fabriek, maar ook in de zorg en op kantoor. Denk aan lawaai, gevaarlijke stoffen, zwaar tillen, een hoge werkdruk of langdurig beeldschermwerk.
Door risico’s tijdig te herkennen en beheersen, verkleint u de kans op ongevallen, gezondheidsklachten en verzuim. Een actuele RI&E vormt hiervoor de basis.
In het kort
- Arbeidsrisico’s kunnen lichamelijke, mentale of directe veiligheidsgevolgen hebben.
- De belangrijkste categorieën zijn fysisch, chemisch, biologisch, ergonomisch, psychosociaal en veiligheidskundig.
- U pakt risico’s bij voorkeur aan bij de bron.
- In de RI&E legt u vast welke risico’s binnen uw organisatie voorkomen.
- In het plan van aanpak beschrijft u de maatregelen, termijnen en verantwoordelijken.
Wat zijn arbeidsrisico’s?
Arbeidsrisico’s zijn omstandigheden tijdens het werk die tot een ongeval, gezondheidsklacht of beroepsziekte kunnen leiden.
Sommige risico’s zijn direct zichtbaar, zoals een onbeveiligde machine of valgevaar. Andere ontwikkelen zich langzaam. Denk aan gehoorschade, rugklachten, blootstelling aan gevaarlijke stoffen of langdurige werkstress.
Als werkgever moet u deze risico’s inventariseren, beoordelen en beheersen. Daarmee voldoet u aan uw wettelijke verplichtingen en werkt u gericht aan een veilige en gezonde werkomgeving.
De belangrijkste soorten arbeidsrisico’s
- Fysische risico’s
Geluid, trillingen, hitte, kou, straling en onvoldoende verlichting kunnen schade of overbelasting veroorzaken. - Chemische risico’s
Medewerkers kunnen gevaarlijke stoffen inademen, inslikken of via de huid opnemen. Voorbeelden zijn lasrook, oplosmiddelen, schoonmaakmiddelen en houtstof.
- Biologische risico’s
Bacteriën, virussen en schimmels komen onder meer voor in de zorg, laboratoria, afvalverwerking en voedingsmiddelenindustrie.
- Fysieke belasting en ergonomie
Tillen, duwen, trekken, repeterende bewegingen en langdurig zitten of staan kunnen lichamelijke klachten veroorzaken.
- Psychosociale arbeidsbelasting
Werkdruk, agressie, pesten, discriminatie en seksuele intimidatie kunnen leiden tot stress en psychische uitval.
- Veiligheidsrisico’s en machineveiligheid
Denk aan bewegende machineonderdelen, werken op hoogte, aanrijdgevaar, elektriciteit en vallende voorwerpen.
De top 5 arbeidsrisico’s in Nederland
Welke risico’s het zwaarst wegen, verschilt per organisatie. Deze vijf komen in veel bedrijven terug:
- Gevaarlijke stoffen
Blootstelling kan direct klachten veroorzaken, maar gezondheidsschade kan ook pas jaren later zichtbaar worden.
2. Geluid
Langdurige blootstelling aan lawaai kan blijvende gehoorschade veroorzaken en de concentratie verminderen.
3. Machineveiligheid
Onvoldoende afscherming, verkeerd gebruik en achterstallig onderhoud kunnen tot ernstig letsel leiden.
4. Werkplekinrichting en fysieke belasting
Een verkeerde houding, zwaar tillen of repeterend werk vergroot de kans op lichamelijke klachten.
5. Psychosociale arbeidsbelasting
Hoge werkdruk en ongewenst gedrag kunnen leiden tot stress, verzuim en langdurige uitval.
Psychosociale arbeidsbelasting (PSA)
Psychosociale arbeidsbelasting omvat factoren die werkstress veroorzaken, zoals:
- Structureel hoge werkdruk.
- Agressie of geweld.
- Pesten en uitsluiting.
- Discriminatie.
- Seksuele intimidatie.
- Ingrijpende gebeurtenissen tijdens het werk.
U moet PSA opnemen in de RI&E en passende maatregelen nemen. Denk aan een realistische werkverdeling, duidelijke verantwoordelijkheden, een gedragscode en toegang tot een vertrouwenspersoon.
Let ook op signalen zoals hoog verzuim, veel overwerk, personeelsverloop en terugkerende conflicten.
Arbeidsrisico’s per branche
- Zorg
Fysieke belasting, infecties, prikincidenten, agressie, emotionele belasting en onregelmatige diensten.
- Bouw
Valgevaar, lawaai, trillingen, stof, hijswerkzaamheden en machineveiligheid.
- Industrie
Gevaarlijke stoffen, machines, intern transport, fysieke belasting en explosiegevaar.
- Kantoor
Langdurig zitten, beeldschermwerk, onvoldoende beweging, werkdruk en ongewenst gedrag.
Een standaardlijst is nooit voldoende. Uw risico’s hangen af van de werkzaamheden, medewerkers, locaties en aanwezige arbeidsmiddelen.
Hoe brengt u arbeidsrisico’s in kaart?
Met een RI&E inventariseert en beoordeelt u de risico’s binnen uw organisatie. Een goede aanpak bestaat onder meer uit:
- Gesprekken met medewerkers en leidinggevenden.
- Rondgangen op de werkvloer.
- Beoordeling van machines en arbeidsmiddelen.
- Inventarisatie van gevaarlijke stoffen.
- Analyse van incidenten en bijna-ongevallen.
- Onderzoek naar fysieke belasting en PSA.
Vervolgens bepaalt u welke risico’s als eerste moeten worden aangepakt. De maatregelen legt u vast in het plan van aanpak, inclusief een termijn en verantwoordelijke.
Wij zien regelmatig dat organisaties wel een RI&E hebben, maar acties onvoldoende opvolgen. Plan daarom vaste evaluatiemomenten en actualiseer de RI&E wanneer werkzaamheden, processen of locaties veranderen.
Arbeidsrisico’s beheersen: de arbeidshygiënische strategie
De arbeidshygiënische strategie bepaalt in welke volgorde u maatregelen neemt.
- Bronmaatregelen
Verwijder het risico of pak het bij de bron aan. Vervang bijvoorbeeld een gevaarlijke stof of kies een stillere machine. - Collectieve maatregelen
Bescherm meerdere medewerkers tegelijk, bijvoorbeeld met bronafzuiging, machineafscherming of een vaste leuning. - Individuele of organisatorische maatregelen
Beperk de blootstelling met werkafspraken, taakroulatie, aangepaste werktijden of extra toezicht. - Persoonlijke beschermingsmiddelen
Gebruik bijvoorbeeld gehoorbescherming, handschoenen of een veiligheidsbril wanneer andere maatregelen onvoldoende mogelijk zijn.
Persoonlijke beschermingsmiddelen zijn dus niet de eerste stap. U onderzoekt altijd eerst of u het risico kunt verwijderen of collectief kunt beperken.
Voorbeelden en maatregelen
|
Arbeidsrisico |
Voorbeeld |
Praktische maatregel |
|
Gevaarlijke stoffen |
Lasrook inademen |
Bronafzuiging en een minder schadelijk proces |
|
Geluid |
Luidruchtige machine |
Stillere machine of omkasting |
|
Machineveiligheid |
Bewegende onderdelen |
Vaste afscherming en periodieke controle |
|
Fysieke belasting |
Handmatig tillen |
Tilhulpmiddel en aangepaste werkhoogte |
|
Beeldschermwerk |
Langdurig zitten |
Instelbare werkplek en voldoende afwisseling |
|
PSA |
Structurele werkdruk |
Werkverdeling en verantwoordelijkheden aanpassen |
|
Biologische risico’s |
Contact met besmet materiaal |
Hygiëneprotocol en beschermingsmiddelen |
|
Valgevaar |
Werken op hoogte |
Steiger, leuning of collectieve valbeveiliging |
De juiste maatregel hangt af van uw dagelijkse praktijk. Daarom kijken wij niet alleen naar documenten, maar ook naar de manier waarop het werk werkelijk wordt uitgevoerd.
Dit zeggen onze klanten
Ontdek waarom bedrijven kiezen voor EFAS als hun veiligheidspartner
"EFAS heeft mij zeer snel & deskundig geholpen bij het maken van een RI&E en daarbij een veiligheids onderzoek afgerond. Mannen nogmaals bedankt!"
"EFAS versterkte Kamplacon met een pragmatische, mensgerichte aanpak die veiligheid niet vertraagt, maar versnelt. Als verlengstuk van het team brachten ze structuur, rust en een voelbare veiligheidscultuur."
"Wij zijn door EFAS uitstekend ondersteund bij het opstellen en laten toetsen van de RI&E. De voortvarende wijze waarop dit is opgepakt, in combinatie met een keurige prijs maakt dat we EFAS van harte aanbevelen!"
Veelgestelde vragen
Wat zijn de top 5 arbeidsrisico's?
Een praktische top vijf bestaat uit gevaarlijke stoffen, geluid, machineveiligheid, fysieke belasting of werkplekinrichting en psychosociale arbeidsbelasting.
Welke risico's zijn er op het werk?
Arbeidsrisico’s kunnen fysisch, chemisch, biologisch, ergonomisch, psychosociaal of veiligheidskundig zijn. Vaak komen meerdere categorieën tegelijk voor.
Wat zijn vier voorbeelden van arbeidsomstandigheden?
Voorbeelden zijn de inrichting van de werkplek, blootstelling aan geluid, lichamelijke belasting en ervaren werkdruk.
Wat zijn mentale arbeidsrisico's?
Mentale arbeidsrisico’s vallen meestal onder psychosociale arbeidsbelasting. Denk aan hoge werkdruk, agressie, pesten, discriminatie en weinig invloed op het eigen werk.
